Emosional yemək: stress, aclıq və özünüzə dəstək

Bəzən yemək həm də təsəllidir

Narahat edən bir mesaj gəlir, qarşıdakı işlər gözünüzdə böyüyür və əl tanış qəlyanaltıya uzanır. Bəzən isə dostlarla xoş söhbətin yanında şirniyyat yemək istəyirsiniz. Qida yalnız enerji deyil; zövq, xatirə və ünsiyyətlə də bağlıdır. Buna görə hisslərin yeməyə təsir etməsi avtomatik olaraq xəstəlik və ya xarakter zəifliyi demək deyil.

Diqqət yetirməyə dəyən məsələ yeməyin narahatlıqla mübarizədə yeganə əlçatan yol kimi görünməsidir. Məqsəd özünüzü tutmaq və danlamaq deyil, nə baş verdiyini daha dəqiq anlamaqdır. Sussex universitet xəstəxanalarının materialı hisslərlə yemək arasındakı əlaqəni və təkrarlanan halları izləməyi izah edir.

“Həqiqi aclıqdır?” sualı imtahan olmasın

Bəzən insan həm ac, həm də əsəbi olur. Nahar etmədən gərgin iş gününü keçirmisinizsə, axşam yemək istəyi yalnız emosiyanın nəticəsi sayılmamalıdır. Müəyyən bir yeməyi arzulamaq da aclığınızın saxta olduğunu sübut etmir. Hissləri dəqiq ayırd edə bilmədiyiniz üçün yeməyə icazə gözləmək lazım deyil.

Özünüzə daha açıq suallar verin: Son dəfə nə vaxt rahat yemişəm? Hazırda nə hiss edirəm? Yeməklə yanaşı nəyə ehtiyacım var? Bu suallar qərarı aydınlaşdırmaq üçündür, düzgün cavab verənədək yeməyi gecikdirmək üçün yox. Məqsəd ehtiyacı müəyyənləşdirməkdir, özünüzü bir kateqoriyaya məcbur yerləşdirmək deyil.

Kiçik qeyd, böyük hesabat yox

Cambridge universitet xəstəxanaları müşahidəyə yemək ətrafındakı fikir və hissləri də daxil etməyi təklif edir. İstəsəniz, bir neçə gün ərzində yalnız diqqətinizi çəkən hadisələri qısa yazın. Kalori, qram və “yaxşı-pis” qiymətləri lazım deyil.

Məsələn, öz qeydinizi belə qura bilərsiniz: “Uzun telefon danışığından sonra gərgin idim; yemək istədim; həm naharım gecikmişdi, həm sakitliyə ehtiyacım vardı.” Bu, nümunə formasıdır, diaqnoz deyil. Sonra eyni şəraitin təkrarlanıb-təkrarlanmadığına baxın. Qeydlər narahatlığı və yemək barədə həddən artıq düşünməyi artırırsa, onları dayandırıb yanaşmanı mütəxəssislə müzakirə edin.

Dəstəyi ehtiyaca uyğun seçin

Yorğunluğa həmişə yeni tapşırıq əlavə etmək kömək etmir. Sizin üçün dəstək bir işi sabaha saxlamaq, yaxın adamdan ev qayğısını bölüşməyi istəmək və ya sakit otaqda oturmaq ola bilər. Təklik hissində isə kiməsə qısa mesaj göndərmək daha uyğun seçim görünə bilər. Emosiyaya uyğun başqa rahatlıq yolları tapmaq NHS materialında da vurğulanır.

İki siyahı hazırlamaq mümkündür: indi əlçatan olanlar və əvvəlcədən təşkil tələb edənlər. Birincidə musiqi dinləmək, ikincidə dostla görüş üçün vaxt ayırmaq ola bilər. Bunları yeməyi “qazanmaq” üçün yerinə yetirilən şərtə çevirməyin. Seçdiyiniz dəstəkdən sonra yenə yemək istəyə bilərsiniz; bu, sınağın uğursuz olması demək deyil.

Praktik maneələri də yazın. Hər dəfə “dostla danışacağam” deyib uyğun adam tapa bilmirsinizsə, başqa seçim lazım olacaq. Xərcli xidmət və ya ayrıca otaq tələb etməyən variantları da saxlayın. Yaxşı plan gündəlik imkanlarınıza uyğun olmalıdır; sosial şəbəkədə ideal görünməsi əsas meyar deyil.

Ətrafınızdakılardan konkret nə istəyə bilərsiniz?

“Yeməyimə nəzarət et” xahişi əvəzinə, hansı davranışın sizə kömək etdiyini demək daha aydın ola bilər. Məsələn: “Çəkim barədə şərh etmədən məni dinləməyini istəyirəm” və ya “Bu axşam yeməyi hazırlamağı bölüşə bilərik?” Bunlar hazır cümlə nümunələridir; münasibətinizə uyğun dəyişin.

Yaxın adamın vəzifəsi boşqabınızı izləmək deyil. Siz də hər seçiminizi izah etməyə borclu deyilsiniz. Həssas qeydlərinizi paylaşmaq istəyirsinizsə, kimlə və nə qədər paylaşacağınızı özünüz seçin. Dəstək həm praktik kömək, həm də mühakiməsiz söhbət ola bilər.

Hər şeyi bir söhbətdə danışmaq vacib deyil. Başlanğıc üçün hansı şərhin sizi incitdiyini və hazırda hansı köməyin mümkün olduğunu demək kifayətdir. Qarşı tərəf dinləməyə hazır deyilsə, hissləriniz əhəmiyyətini itirmir; başqa etibarlı adama və ya mütəxəssisə müraciət edə bilərsiniz. Məqsəd bütün ailədən ideal reaksiya almaq deyil, əlçatan dəstək tapmaqdır.

Təkbaşına həll etməli deyilsiniz

Yemək zamanı nəzarəti itirdiyinizi hiss etmək, bunu gizlətmək ehtiyacı və təkrarlanan güclü sıxıntı barədə həkim və ya yemə pozuntuları ilə işləmə təcrübəsi olan psixi sağlamlıq mütəxəssisi ilə danışmaq olar. Cambridge materialı belə hallarda əlavə dəstəyə müraciəti tövsiyə edir. Yardıma layiq olmaq üçün müəyyən bədən ölçüsünə çatmaq lazım deyil.

Diaqnoz qoyularsa, uyğun müalicə planı hazırlanır; NHS tutmaşəkilli həddindən artıq yemə üçün psixoloji müalicə və dəstəyi təsvir edir. Bu yazı həmin müalicəni əvəz etmir. İlk addım bəzən yeni qadağa yox, yaşadığınızı etibarlı birinə deməkdir.

Tez-tez verilən suallar

Stress zamanı şirniyyat yemək mütləq problemdir?

Tək bir seçimlə belə nəticə çıxarmaq olmaz. Təkrarlanma, sizin üçün yaratdığı sıxıntı və nəzarəti itirmə hissi daha çox diqqət tələb edir. Yeməkdən zövq almaq özlüyündə qüsur deyil.

Hissimi adlandıra bilmirəmsə nə edim?

“Gərginəm” və ya “nəyəsə ehtiyacım var” kimi ümumi qeyd kifayətdir. Dəqiq emosional termin tapmağa məcbur deyilsiniz. Bu çətinlik davam edirsə, mütəxəssis onu araşdırmağa kömək edə bilər.

Yaxınıma necə dəstək olum?

Dinləyin, icazəsi olmadan çəkisini və boşqabını şərh etməyin. Hansı praktiki köməyi istədiyini soruşun. Narahatlıq güclüdürsə, yardım axtarışında yanında olmağı təklif edin, nəzarətçi rolunu götürməyin.

Mövzunu davam etdirən məqalələr

• Gec yatmaq və iştaha: yuxu çəki planına necə təsir edir?
• Axşam yemək istəyi və nəzarəti itirmək: fərq nədir?
• Həftəsonu çox yediniz? Bazar ertəsi ac qalmaq lazım deyil