BKİ və bel ölçüsü: faydalı rəqəmlər və onların məhdudiyyətləri

Kalkulyatorun cavabı söhbətin başlanğıcıdır

Boy və çəkinizi yazırsınız, ekranda bir rəqəm və kateqoriya görünür. Belə aydın cavab rahatlıq da verə bilər, narahatlıq da. Amma kalkulyator nə qan təzyiqinizi, nə gücünüzü, nə də xəstəlik tarixçənizi bilir. Nəticəni “tam sağlamam” və ya “mütləq xəstəyəm” kimi oxumaq onun imkanından artıq məna verməkdir.

Bədən kütləsi indeksi, yəni BKİ, çəkini boya görə qiymətləndirməyə kömək edir. İngiliscə BMI qısaltması da eyni göstəricidir. CDC bunu ilkin qiymətləndirmə vasitəsi kimi təqdim edir. Onun faydasını qəbul etmək üçün məhdudiyyətlərini unutmaq, məhdudiyyətlərini görmək üçün də göstəricini tam yararsız saymaq lazım deyil.

BKİ necə hesablanır?

Çəki kiloqramla boyun metr ifadəsində kvadratına bölünür. Yalnız hesablama nümunəsi olaraq, boyu 1,70 metr və çəkisi 80 kiloqram olan birinin BKİ-si 80 ÷ 1,70 ÷ 1,70, yəni təxminən 27,7 edir. Bu nümunə konkret insan üçün hədəf çəki və ya müalicə məsləhəti deyil.

Kalkulyatorda vahidləri yoxlayın. Boyu metr istəyən xanaya santimetr yazmaq yanlış nəticə verəcək. Ayaqqabılı boy və ağır geyimlə ölçülmüş çəki də müqayisəni dəyişir. Əvvəlki ölçü illər əvvələ aiddirsə, onu dəqiq cari məlumat kimi istifadə etməyin.

Yetkinlər üçün ümumi BKİ kateqoriyalarında 18,5-dən aşağı göstərici aşağı bədən çəkisi, 18,5–24,9 standart sağlam çəki diapazonu, 25–29,9 artıq çəki, 30 və daha yuxarı isə piylənmə diapazonu kimi istifadə olunur. Burada “sağlam çəki” yalnız kateqoriyanın adıdır, bütün sağlamlığın təsdiqi deyil. Ancaq yaş, etnik mənşə və klinik vəziyyət şərhə təsir edir; kateqoriya təkbaşına fərdi riskin tam ölçüsü deyil.

BKİ hansı fərqləri görmür?

Eyni boy və çəkidə iki insanın əzələ miqdarı və yağın paylanması fərqli ola bilər. BKİ bunları ayırmır. Güc məşqi edən insanda yüksək göstəricinin şərhi ilə əzələ itkisi yaşayan yaşlı insanda eyni rəqəmin şərhi fərqlənə bilər. Buna görə yalnız kateqoriya dəyişsin deyə məqsəd seçmək kifayət etmir.

Qəbulda “rəqəmim neçə olmalıdır?” sualına əlavə edin: “bu göstərici mənim sağlamlığım üçün nəyi dəyişir?” Məsələn, əsas ehtiyac qan təzyiqinin qiymətləndirilməsi, hərəkət imkanının artırılması və ya qidalanmanın yaxşılaşdırılması ola bilər. Bunları tərəzidə müəyyən rəqəm görünənədək təxirə salmaq lazım deyil.

Bel-boy nisbəti nə əlavə edir?

Bel ölçüsünün boya nisbəti qarın nahiyəsində yağ toplanmasını praktik qiymətləndirməyə kömək edə bilər. NICE BKİ-si 35-dən aşağı olan yetkinlərdə onu BKİ-yə əlavə etməyi tövsiyə edir. Bu çərçivədə belin boyun yarısından az olması sadə istiqamət kimi işlədilir; riskin olmamasına zəmanət deyil.

Hesablama üçün iki ölçü eyni vahiddə olmalıdır. Məsələn, 85 santimetrlik bel və 170 santimetrlik boy 0,5 nisbəti verir. Bu, geyim ölçüsü deyil. Şalvarın üzərindəki rəqəmi bel çevrəsi kimi qəbul etməyin; markaların biçimi fərqlənir.

Bu nisbətə əsasən bədəndəki visseral piyin dəqiq miqdarını hesablamaq olmaz. O, növbəti qiymətləndirmənin lazım olub-olmadığını müzakirə etməyə kömək edir, tam tibbi müayinəni əvəz etmir.

Ölçməni yarışa çevirməyin

Belinizi ölçərkən lenti aşağı qabırğa ilə çanaq sümüyünün yuxarı hissəsi arasındakı orta səviyyədə yerləşdirin. Normal nəfəs verdikdən sonra ölçün; qarnınızı içəri çəkməyin, lenti dərini sıxacaq qədər dartmayın. Texnikadan əmin deyilsinizsə, bir dəfə mütəxəssisdən göstərməsini xahiş edin.

Bir neçə millimetr fərqə görə gün ərzində təkrar ölçmək faydalı deyil. Qeyddə tarix və üsulun eyni olub-olmadığını saxlayın. Rəqəmlər sizdə narahatlığı artırırsa, onları evdə toplamaq məcburi deyil. Müayinədə ölçmə və çəki söhbəti üçün razılığınız soruşula bilər; hansı məlumatı görmək istədiyinizi deməyə haqqınız var.

Nəticədən sonra nə etməli?

Narahat edən nəticəni həkimlə paylaşın və onun digər məlumatlarla birlikdə şərhini istəyin. “Hansı risklərə baxırıq?”, “hansı analiz həqiqətən lazımdır?”, “ilk praktik dəyişiklik nə olsun?” kimi suallar hazırlayın. Özünüzə yalnız rəqəmə görə insulin müqaviməti, qalxanabənzər vəz problemi və ya başqa diaqnoz qoymayın.

Bu yazının yetkinlərə aid izahını uşaqlara və hamiləliyə tətbiq etməyin. Yaşlılıq, yüksək əzələ kütləsi və bəzi xəstəliklər ayrıca yanaşma tələb edir. Ölçülər qərara kömək edən məlumatdır; sizin xarakterinizi və göstərdiyiniz səyi qiymətləndirən bal deyil.

Tez-tez verilən suallar

BKİ normal diapazondadırsa, analizə ehtiyac yoxdur?

Bu nəticə bütün sağlamlıq risklərini istisna etmir. Analiz ehtiyacı simptomlar, ailə tarixçəsi, yaş və digər göstəricilər əsasında həkimlə müəyyənləşdirilir.

Ağıllı tərəzidə yağ faizi BKİ-ni tam əvəz edir?

Ev cihazının bir ölçüsünü tam dəqiq bədən tərkibi analizi saymayın. Ölçmələrin məhdudiyyətləri var; nəticəni klinik mənzərə ilə birlikdə şərh etmək daha faydalıdır.

Belimi hər gün ölçməliyəm?

Məcburi deyil. Qısa müddətdə kiçik texniki fərqlər çaşdıra bilər. İzləmə tezliyini məqsədinizə və rahatlığınıza uyğun seçin, lazım gəldikdə mütəxəssislə razılaşdırın.

Mövzunu davam etdirən məqalələr

• Qarın piylərini azaltmaq: nə kömək edir, nə isə sadəcə vəddir?
• Çəki bir gündə niyə dəyişir? Su, duz və menstrual dövr
• İnsulin müqaviməti və çəki: özünüzə diaqnoz qoymadan nə edə bilərsiniz?